radio wave radio source
HABARLAR

Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça türkmen wekiliýeti ähmiýetli resminamalaryň birnäçesine gol çekmek dabarasyna gatnaşdy. Bu resminamalar Türkmenistanyň we Owganystanyň arasynda bilelikdäki düzümleýin taslamalary, hususan-da, Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň, Türkmenistan — Owganystan — Pakistan (TOP) elektroenergetiki we optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamynyň, demir ýollaryň gurluşygyny mundan beýläk hem durmuşa geçirmäge gönükdirilendir.

Dabara Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani, hökümet agzalary, Türkmenistanyň we Owganystanyň degişli ministrlikleriniň hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylary we wekilleri, şeýle hem taslamalaryň durmuşa geçirilmegine dahylly halkara kompaniýalaryň wekilleri gatnaşdylar.

Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow sanly wideoaragatnaşyk arkaly hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Owganystanyň Baştutanyna iberen salamyny ýetirip, dürli ugurlar boýunça iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ýokary derejesini belledi. Ýurdumyzyň daşary syýasat edarasynyň ýolbaşçysy tutuş Ýewraziýa yklymy üçin geosyýasy we geoykdysady taýdan möhüm bolan bilelikdäki taslamalaryň durmuşa geçirilmegine ýardam etmäge gönükdirilen bu resminamalara gol çekilmeginiň ähmiýetini nygtady.

Owgan tarapyndan çäräniň guralan ýerinde, Kabul şäheriniň “Salam-Han” Prezident köşgünde çykyş eden Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani iki ýurduň we halklaryň dostlugyna, şeýle hem diňe Owganystanyň hemmetaraplaýyn dikeldilmegine däl-de, eýsem, sebitiň ykdysady integrasiýasyna täsir etmäge gönükdirilen iri göwrümli elektroenergetiki taslamalaryň kämilleşdirilmegine ygrarlydygy hem-de Owganystana yzygiderli goldaw berýändigi üçin Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk sözlerini aýtdy.

Bellenilişi ýaly, şu günki waka Owganystanyň çäklerinde bilelikdäki taslamalaryň mundan beýläk hem işjeň durmuşa geçirilmegi ugrunda möhüm ädim boldy.

Gol çekilen resminamalaryň hatarynda «Türkmengaz» döwlet konserniniň, «TAPI Pipeline Limited» we «Afgan Gaz Enterprise» edarasynyň aralarynda Owganystan Yslam Respublikasynda tebigy gaz bazaryny emele getirmek we ösdürmek babatda Özara düşünişmek hakynda Ähtnama; «Türkmenaragatnaşyk» agentligi bilen Owganystan Yslam Respublikasynyň Aragatnaşyk we maglumat tehnologiýalary ministrliginiň arasynda Aragatnaşyk we maglumatlaşdyryş ulgamy boýunça hyzmatdaşlyk etmek barada Özara düşünişmek hakynda Ähtnama; «Türkmenaragatnaşyk» agentliginiň «Türkmentelekom» elektrik aragatnaşyk kompaniýasy bilen «Afgan Wireless» aragatnaşyk kompaniýasynyň arasynda Ymamnazar — Akina hem-de Serhetabat — Turgundy halkara optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamyny gurmak we üstaşyr akymlary geçirmek hakyndaky Şertnama; Türkmenistan — Owganystan — Pakistan elektrik geçiriji taslamasy, Owganystanda elektrik energiýasyny satyn almak boýunça ylalaşygyň esasy şertleri baradaky Ylalaşyk bar.

Şeýlelikde, şu günki waka hoşniýetli goňşuçylyk we oňyn Bitaraplyk syýasatyny amala aşyrmak bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ählumumy parahatçylygy, howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmek boýunça halkara bileleşigiň tagallalaryna iş ýüzünde mynasyp goşandyny goşýandygyny ähli aýdyňlygy bilen tassyklady.

Goňşy döwletler, şol sanda Owganystan Yslam Respublikasy bilen dostlukly gatnaşyklary we netijeli hyzmatdaşlygy berkitmek milli Liderimiziň yzygiderli durmuşa geçirilýän döredijilikli strategiýasynyň esasy ugurlarynyň biridir.

Goňşy döwletiň wekilleri Owganystany durmuş-ykdysady taýdan dikeltmek hem-de ýurtdaky ýagdaýy parahatçylykly kadalaşdyrmak meselelerine goşýan uly goşandy üçin Türkmenistanyň Baştutanyna tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýangyç-energetika toplumynda, elektroenergetika hem-de ulag-aragatnaşyk ulgamlarynda başyny başlan, sebitde we dünýäde umumy maksatlara hyzmat etjek iri taslamalaryň möhümdigini bellediler.

30.09.2020, 11:09


Aragatnaşyk serişdeleri Ýer şarynda mesgen tutan pursatyndan bäri adam durmuşynyň aýrylmaz bölegine öwrüldi. Adamlar biri-birinden näçe uzak bolsa, taýpalaryň ýa-da obalaryň arasynda maglumatlary çalt geçirmegiň usulyny oýlap tapmaly bolýardylar. Esasanam olaryň ykbaly bu maglumata bagly bolup durýardy (duşmanlaryň ýakynlaşmasy ýa-da kömek çagyryşy).

Döwrebap telekommunikasiýalaryň ilkinji prototipleri gadymy döwürde, tüsse we ýangyn signal berilmegi bilen Afrikada we Aziýada maglumat ýaýratmak üçin ulanylandygy anyklanypdyr. B.e.öň IV asyrda Gadymy Gresiýanyň çäginde ilkinji gezek gidrawliki semaforlar ulanyldy. Olaryň ilkinji subutnamasy ýazyjy Eneýu Tektikusa we taryhçy Polibusa degişlidir. Şeýlelik bilen, ikinjisiniň ýazgylaryna görä, Birinji Punik söweşinde goňşy Sisiliýa we Karfageniň arasynda aragatnaşyk üçin semaforlar işjeň ulanylypdyr.

Semafor ulgamy aýratyn depelerde birmeňzeş gaplary öz içine alýardy. Öz gezeginde her bir gap suwdan doldurylýardy we dik taýak bilen enjamlaşdyrylýardy. Taýaklaryň boýnunda dürli nokatlarynda dürli kesgitlenen kodlar bilen ýazylypdyr. Habar ibermek iki operatordan utgaşdyrylan çäreleri talap edýärdi, ýagny ibermek we kabul etmek. Birinjisi yşyklandyrylan fakel bilen ikinjisine yşarat edýärdi. Aralarynda aragatnaşyk gurnalan soň, şol bir wagtyň özünde konteýnerleriň düýbünde dyky açylýardy. Wertikal duran taýak gerekli derejä ýetýänçä suw akdyrylýardy. Şonda iberiji operator fakelini düşürýärdi we kärdeşi konteýnerdäki deşigindäki dykyny dakýardy. Syzylýan suwuň mukdary habaryň manysyny kesgitlemäge kömek edýärdi.


Telegraf 

Taryhdaky ilkinji telegrafyň birneme üýtgeşik ady bardy - "Geliograf". Klod Şaf tarapyndan 1792-nji ýylda Gollandiýada oýlanyp tapyldy. Bu enjamyň işleýiş ýörelgesi ýel degirmenlerinden "kabul edildi" we gün şöhlesi, has dogrusy aýna ulgamynda şöhleleriň serpikmegi sebäpli maglumat iberildi.

Şäherleriň arasynda biri-biriniň gözüniň alnynda ýörite diňler guruldy, üstünde ullakan aýdyň ganatlar oturdyldy - telegraf operatory habary aldy we derrew ony ýaýratdy, ganatlaryny ryçaglar bilen herekete getirilýärdi. Klod Şaf ýörite simwoliki dil oýlap tapdy we minutda iki söze çenli tizlik bilen maglumat bermäge mümkinçilik berdi.

Elektrik toguny öwrenmekde adam gazanan üstünlikleri telegrafyň ösmegine-de täsir edipdir. Şeýlelik bilen, 1753-nji ýylda belli bir C.M.-nyň adynyň astynda awtorlyk edip, elektrik telegrafy baradaky ilkinji makala ylmy žurnalurnalyň sahypalarynda peýda boldy. C.M. "A" we "B" nokatlaryň arasynda izolýasiýa simlerini oturtmagy we olaryň üsti bilen elektrik zarýadlaryny ibermegi teklip etdi. Simleriň sany elipbiýdäki harplaryň sanyna laýyk gelmelidi.

Az salymdan C.M. lakamy bilen belli boldy, ol hem tanymal Şotlandiýaly alym Çarlz Morrison bolup çykdy. Morrisonyň özi pikirini tamamlap bilmese-de, işi beýleki oýlap tapyjylaryň işi üçin berk esas boldy.

1774-nji ýylda Ženewanyň fizigi Georg Lesaž ilkinji işleýän elektrostatik telegrafy gurdy. Prinsipi üýtgewsizdi, ýagny biri-birinden izolirlenen 24-25 sim, hersiniň öz elipbiý harpy bar. Simleriň ujy bolsa öz gezeginde elektrik maýatnik bilen birikdirilen. Şeýlelik bilen, elektrik zarýadyny geçirmek arkaly başga bir stansiýanyň degişli elektrik maýatnigini deňagramlylykdan çykmaga mejbur edýär. Elbetde, bu mümkinçilik köp wagt talap etdi (üç sagada çenli), ýöne ýeterlik derejede işleýärdi. Bu täze tehnologiýanyň ösmeginiň diňe wagt meselesidigini aňladýardy.

Soňky 30 ýylda statiki elektrik galwaniki tok bilen çalşyrylar. 1809-njy ýylda Mýunhen akademigi Zemmering togyň himiki täsirine esaslanýan ilkinji telegrafy oýlap tapdy.

23 ýyldan soň, 1832-nji ýylda rus alymy Pawel Lwowiç Şilling ilkinji elektromagnit telegrafyny oýlap tapdy. Tehnologiýasy diňe bir elipbiý harplaryny däl, eýsem sanlary hem geçirmäge mümkinçilik berdi. Şillige hatda Kronştad bilen Sankt-Peterburgyň arasynda telegraf liniýasyny döretmek teklip edipdi, ýöne 1837-nji ýylda aradan çykmagy bu taslamany tamamlamaga mümkinçilik bermedi we bu pikir togtady.

Telegrafyň mundan beýläk-de ösmegine iň uly täsir Amerikaly oýlap tapyjy Samuel Finli Briz Morze tarapyndan edilen bolsa gerek. 1836-njy ýylda telegraf enjamynyň täze nusgasyny, şeýle hem "Morze kody" diýlip atlandyrylýan ýörite kody - Morze kody dünýä ýüzüne hödürledi.

Telegraf taryhynda 1753-1839-njy ýyllar aralygynda takmynan 50 dürli ulgam döredildi, olaryň köpüsi diňe kagyz ýüzünde galdy.


Telefon

Telegrafdan tapawutlylykda telefon häzirki zaman adamyň durmuşynyň esasy bölekleriniň biridir. Onuň taryhy hem gyzykly maglumatlar bilen doludyr.Döwrebap telefonyň ilkinji prototipiniň 968-nji ýylda peýda bolandygy çak edilýär. Hytaýly oýlap tapyjy, turba arkaly ses signalyny geçirmäge ukyply bir görnüşi döretdi.

Hemmämize mälim bolan enjamyň görnüşi barada aýdylanda bolsa, ilkinji gezek 1861-nji ýylda nemes alymy Filip Raýs tarapyndan oýlanyp tapyldy. Onuň telefony eýýäm simleriň üstünden ses iberip bilýärdi. Şeýle-de bolsa, Amerikaly oýlap tapyjy Aleksandr Graham Bell telefony açan adam diýip hasaplanýar, sebäbi 1876-njy ýylyň 14-nji fewralynda öz oýlap tapyşyna patent edinen adam boldy. Graham Bell bilen bir günde Amerikaly başga bir oýlap tapyjy Eliş Greýiň patent arzasyny berendigini hem bellemelidiris. Emma muny kärdeşinden 2 sagat soň edenligi sebäpli, komissiýa Greýden ýüz öwürmäge mejbur boldy. Belliň telefonda ilkinji sözleri hem"Jenap Watson, bärik geliň, siz maňa bu ýerde gerek" boldy.

Iki ýyl geçensoň, 1878-nji ýylda Tomas Edison zynjyryň içine induksiýa tegegini girizmek arkaly telefon enjamyny gowulaşdyrdy we mikrofonda kömür tozyny uglerod sterźen bilen çalyşdy. Bu bolsa eşidilişi has güýçli we düşnükli etdi, abonentleriň arasyndaky aralygy ep-esli ýokarlandyrmaga mümkinçilik berdi (öň 500 metrden geçmeýärdi).

Ilki bilen telefon stansiýalary el bilen dolandyrylýardy, birikmeler telefon operatory tarapyndan edilýärdi. Emma 1879-njy ýylda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda iki inžener, Konnoli we Mak Taýt awtomatiki ýazdyryjyny oýlap tapdylar. Şondan soň adamlar diňe bir belgini aýlamak arkaly biri-birine geçip bilýärdiler.


Radio

Radionyň peýda bolmagynyň taryhy köpden bäri dürli rowaýatlar bilen örtülendir we köp ýurtlar bir asyrdan gowrak esasy maglumat çeşmeleriniň biri bolan zady döretmekde öz zehininiň we eliniň bardygyny barada aýdýadylar.

Şeýle-de bolsa, Ser Oliwer Jozef Lodžyň 1898-nji ýylda simsiz geçirijilerde ýa-da kabul edijilerde käbir elementleri ulanmak üçin patent alandygy dokumentleşdirildi. Bu ugurda has köp gözleg geçirmek islemän taşlanypdy. Popow hem bolsa Lodždan estafetany aldy we ilkinji bolup belli bir maglumatlary äkidip biljek radio signalyny geçirmek ukybyny görkezdi. Şonuň üçin ilkinji radionyň oýlap tapyjy adyny götermek mertebesi rus fizigine berildi.

XX asyryň başynda dünýäniň başga bir ýerinde Kanadaly Režinald Fessenden ilkinji radio ýaýlymyny geçirdi, şol döwürde Injilden birnäçe setir okady we kompozisiýany hut özi ýerine ýetirdi.

1918-nji ýylda Amerikaly alym Edwin Armstrong dünýäni radioýygylyk diapazonynda radio kabul edijileriň duýgurlygyny ýokarlandyrmaga kömek edýän superheterodin bilen tanyşdyrdy. 15 ýyl soň, 1933-nji ýylda, şol Armstrong howa radiosyna patent bermek üçin ýygylyk modulýasiýasyny ulanýan FM radiosyny patentledi.


Telewideniýe.

Telewideniýäniň taryhy radionyň taryhy bilen takmynan bir döwre degişlidir - adamlar bütin dünýä bilen bir zat hakda gürleşmegiň mümkinçiligine düşünen badyna, ony hem görkezmek islediler.

Telewideniýe pudagyndaky ilkinji ösüşler XIX asyryň ikinji ýarymyna degişlidir. Şeýle-de bolsa, bu ugurda iň uly üstünlik 1907-nji ýylda katod şöhlelerini oýlap tapan Sankt-Peterburgly alym Boris Rozing tarapyndan amala aşyryldy. Öz oýlap tapyşy üçin patent arzasyny berdi we 3 ýyldan soň elektrik şekilini geçirmek boýunça ilkinji synag geçirdi. Şeýle-de bolsa, ol diňe statiki suraty ibermegi başardy.

Soňky 13 ýylyň dowamynda ähli ýurtlardan gelen hünärmenler ilkinji telewizion ýaryşynda öňe saýlanmaga synanyşdylar. Netijede, 1923-nji ýylda Amerikanyň Radio korporasiýasynyň işgäri Wladimir Zworykin ýaýlym berýän telewizion turbany döretdi, şonuň netijesinde telewizion kabul edijileriň köpçülikleýin önümçiligi başlandy.

1928-nji ýylyň 26-njy iýuly häzirki zaman telewideniýesiniň doglan güni hasaplanýar. Hakykatdanam, şol wagt oýlap tapyjylar Grabowskiý we Belýanskiý ilkinji hereketli şekili geçirip bildiler. Elbetde, alnan surat gödek we düşnüksiz boldy, ýöne bu tejribe telewideniýäniň taryhynda iň möhüm açyş bolup, indiki üstünlikleriň başlangyjy bolup hyzmat edýär.


Internet

Siziň çak edişiňiz ýaly, iň meşhur aragatnaşyk serişdeleriniň biri bolan internetiň taryhy gysga boldy. 1957-nji ýylda SSSR ilkinji emeli hemrany uçuranda, Günbatar şeýle ädimiň özlerine çynlakaý howp salýandygy diýip düşündi. Şeýlelikde, iň soňky gorag ulgamlarynyň ösüş depginini çaltlaşdyrmaly diýip hasapladylar. Hut şu maksat bilen şol ýyl goranmak üçin ösen gözleg taslamalary gullugy (ARPA) döredildi. Olara telefon liniýalary arkaly kompýuterleri birleşdirmek meselesi düşdi.

Şeýlelik bilen, 1969-njy ýylda ilkinji gezek ABŞ-nyň dürli künjeklerinde 4 kompýuter baglanyşdyrýan ulgam işe girizildi. Bir ýyldan soň “ARPAnet” atly täze maglumat tory eýýäm işe başlady. Tor ösdi, indi ony gizlin saklamak mümkin däldi we 1973-nji ýylda halkara boldy.On ýyldan soň adamlara telefon liniýasy arkaly birigip bilýän täze TCP / IP protokoly hödürlendi.Indi tor "ýagtylyk tizliginde" ösýärdi. Harbylar ondan aýryldy we 90-njy ýyllarda diňe bir tekst maglumatlary däl, eýsem multimediýa ýa-da grafiki maglumatlary hem ýaýratmak mümkin boldy.




20.09.2020, 00:09